Kedilerde davranış bozuklukları ve istenmeyen davranışlar

Davranış bozukluğu; bir bireyin ait olduğu türün ortalama davranışlarından farklı davranış sergilemesidir. 

İstenmeyen davranış; o türün etogramı açısından çok normal olan fakat bakıldıkları çevre açısından sahiplerince istenmeyen davranışlardır.

Kedilerde davranış bozuklukları ve istenmeyen davranışlar 

1. Agresyon 

2. Dışkılama davranışı bozukluğu 

3. İdrarla işaret bırakma 

4. Tırnaklarla işaretleme ve zarar verme 

5. Beslenme davranışı bozuklukları 

6. Seksüel davranış bozuklukları 

7. Maternal davranış bozuklukları

Agresyon

1. Üstünlük agresyonu (Dominans agresyonu) 

2. Savunma agresyonu 

3. Ağrıya bağlı agresyon 

4. Avlanma agresyonu 

5. Yön değiştirmiş agresyon 

6. Hiperaktiviteye bağlı agresyon 

7. İçgüdü bozukluğuna bağlı agresyon 

8. Yavru kedilere karşı agresyon 

9. Nedensiz agresyon 

10. Otoagresyon

Üstünlük (Dominans ) Agresyonu 

• Sosyal yapının belirlenmesini sağlar (sosyal statü, bölge hakkı, çiftleşme). 
• Erkek kediler arasındaki kavgalarda, Bir evde birden fazla kedi beslenildiğinde, Eve yeni bir kedi alındığında görülür. 
• İnsanlar ve kediler arasında üstünlük agresyonu sorun oluşturmaz

Savunma Agresyonu 

• Dominans agresyonunun tersine kedinin aktif olarak agresyon objesinin üzerine gitmeyip, kendini savunmasıyla karakterizedir. 
• Bir tehdit durumu söz konusu olduğunda sergilenir. 
• Tedirgin edici bir insan kedinin üzerine gittiğinde ve kedi kaçamadığı zaman ortaya çıkar. 
• Gençlik dönemlerinde insanlarla yetersiz kontakt kuran kedilerde.

Ağrıya Bağlı Agresyon 

• Organik değişikliklere bağlı ağrı 
• Köpeklerin aksine kediler insanların üstünlüğünü kabul etmezler. 
• Acı ve ağrıya neden olan durumlar ya da davranışların hatırlanması da agresif davranışlara neden olabilir.

Avlanma Agresyonu 

• Avlanma, kediler insan ya da diğer hayvanları bir av objesi olarak gördüğünde istenmeyen bir davranış olabilir. 
• Genellikle fazla uyarım almayan ev kedilerinde görülür. 
• Avlanma davranışının özel bir şekli bu davranışla birleşen oyun agresyonudur. Fakat burada kedinin amacı oyundur ve hareketleri kontrollüdür. 
• Avlanma içgüdüsü zayıf olan bir kedi isteniyorsa kötü avcı olan bir annenin yavrusu seçilmelidir.

Yöneltilmiş Agresyon 

• Agresif davranış doğrudan bu davranışı doğuran etkene değil bunun yerine konulan bir objeye (insan, eşya) yöneltilir. 
• Kedi agresyon yaratan objeye ulaşamadığında (obje yok ya da çok tehlikeli) görülür.

Hiperaktiviteye Bağlı Agresyon 

• Kedilerde gerçek hiperaktivite nadiren görülür. 
• Genellikle normal bir kedinin normalden aktif olduğu dönemler hiperaktivite ile karıştırılır. 
• Eğer hiperaktivite şüphesi varsa kedinin sürekli olarak artan ilgi görme içgüdüsü olup olmadığı araştırılmalıdır.

İçgüdü Bozukluğuna Bağlı Agresyon 

• Çok nadir agresif davranış nedenidir. 
• Fırsatı olduğu halde cinsel aktivite göstermeyen kastre edilmemiş kedilerde görülür

Yavru Kedilere Karşı Agresyon 

Erkek kedilerden; 

• Yavruların babasının başka bir kedi olması. 
• Laktasyondaki dişinin yalancı kızgınlık göstermesi. 

Dişi kedilerden; 

• Annenin organik hastalığı (meme hast.) 
• Yavrularda kazanılmış ya da kalıtsal bir bozukluğun olması. Türün genetik sağlığı ve populasyonun devamına yönelik bir önlem reaksiyonudur.

Nedensiz Agresyon 

• En önemli nedeni kaynağı belirsiz organik bir bozukluktur. Ayrıntılı nörolojik mua. gereklidir. 
• Patolojik bulgu yok: Spontan agresif. 
• Santral-nervöz olaylar ya da sosyalizasyon fazındaki bozukluklar ne oranda etkili tam olarak tespit edilemez.

Otoagresyon 

• Gereksiz temizlenme, yalanma ya da ısırma ile kendi kendini yaralama olarak nitelenir. 
• Bu gibi aşırı vücut temizleme davranışı sosyal çatışmalardan kaynaklanan maskelenmiş bir agresyon olabilir.

Eliminatif Davranış Bozuklukları 

• Nedeni daha çok organik bir bozukluktur (idrar kesesi ve anal keselerin yangısı, artroz). Hastalığın neden olduğu ağrı tuvaletle ilişkilendirilir. 
• Sosyal çevredeki değişiklikler (taşınma, ev sahiplerinin ayrılması, eve yeni birilerinin gelmesi). 
• Korku. 
• Tuvaletin lokalizasyonu, hijyeni, altlığı. 
• Yeterli tuvalet alışkanlığının edinilmemesi.

İdrarla İz (İşaret) Bırakma 

• Erkeklerde daha fazla görülür. 
• Kastre ve dişilerde; “idrarla işaretleme” Erkek kedide; “idrar püskürtme” den bahsedilir. 
• Alan belirleme, üstünlük ve seksüel davranışlarla ilgilidir. 
• Eve yeni bir hayvan alındığında evde bulunan kedi bölgesini işaretlemek isteyebilir. 
• Ergenliğe ulaşan erkek kediler de bölgelerini işaretlerler.

Tırnaklarla işaretleme ve Zarar Verme 

• Pençeler ile bölgenin işaretlenmesi belirli durum ya da yüzeyler için söz konusudur. 
• Bölgenin görsel ve olfaktorik olarak sınırlanmasına yönelik tamamen normal bir davranıştır. 
• Tırmalama ile birlikte pedal bezlerden kokulu bir salgı bırakılarak diğer kediler bölgenin kime ait olduğundan haberdar edilir. 
• İşaretleme dışında, oyun, uyanma jimnastiği ve pençelerin bakımı gibi amaçlarla da bu davranışı sergilerler.

Beslenme Davranışı Bozuklukları 

1. Azalmış besin alımı 

2. Artmış besin alımı 

3. Anormal yeme davranışı

Azalmış Besin Alımı 

• Nedenlerinin başında hastalığa bağlı davranış değişimleri gelir. 
• Bu durumda Anoreksi ve Aversiyon ayırt edilmelidir. 
• Mekan değişimleri de besin alımını etkiler. 
• Beslenme ve tuvalet gereçlerinin yan yana konulması.

Artmış Besin Alımı 

• Organik bozukluklar 
• Gençlik döneminde fazla beslenme 
• Rekabet 
• Kısırlaştırma 
• Çevre ısısının düşmesi

Anormal Yeme Davranışı 

• Yün ya da kumaşların yenmesi, çiğnenmesi: Evde büyütülmüş tüm kedi ırklarında görülebilir. (özellikle siyam ve iran kedilerinde) 
• Nedenleri: anneden erken ayrılma, beslenme hataları, aç kalma, ilgi yetersizliği . 
• Dışkı yeme (kaprofaji): * Anne kedilerde yuvanın temiz tutulması amacıyla yapılabilir, normal bir davranıştır. * Diğer durumlarda beslenme yetersizliği düşünülmelidir.

Seksüel Davranış Bozuklukları 

1. Çiftleşme isteksizliği 

2. Kısırlaştırılmış kedilerde istenmeyen seksüel davranışlar 

3. Erkek kedilerde istenmeyen seksüel davranışlar 

4. Dişi kedilerde istenmeyen seksüel davranışlar

Çiftleşme İsteksizliği 

• Öncelikle cinsel organların fizyolojik yapı ve gelişimi ile dişilerde seksüel siklusun durumu değerlendirilmeli. 
• Nedenleri; * hiç ya da az seksüel deneyim, * yetersiz beslenme sonucu libidoda azalma, * erkeklerde aşırı çiftleşme sonucu libido kaybı, * partner ya da çevredeki insanlara antipati, * aşırı sosyal hiyerarşi (testislerde atrofi), * türdeşlerinden izole yetiştirilmesi, * erkek kedinin dişiye götürülmesi.

Kısırlaştırılmış Kedilerde İstenmeyen Seksüel Davranışlar 

• Seksüel davranışlar kısırlaştırılmış kedilerde yıllarca devam edebilir. 
• Bazı durumlarda bu kazanılmış davranış biçimi haline gelebilir ve bir dereceye kadar hormonal durumdan bağımsız olabilir

Erkek Kedilerde İstenmeyen Seksüel Dav. 

• Erkek kedide seksüel eksiklik, mobilya, insan bacakları, yavru kediler ya da diğer hayvanlar gibi ikame objelere yöneltilen seksüel davranışlara neden olabilir. 
• Seksüel hiperaktivite ve homoseksüalite görülebilir. 

Dişi Kedilerde İstenmeyen Seksüel Dav. 

• Kızgınlık mevsiminde çiftleşmeyen dişi kedi provoke ovulasyon nedeniyle sürekli kızgınlık gösterebilir.

Maternal Davranış Bozuklukları 

• Neden genellikle annenin bir hastalığıdır (meme yangısı). 
• Yavruların bazıları ya da tümünün hastalığı maternal davranışlarda bazı değişikliklere neden olabilir (yavruların terk edilmesi, kannibalizm). 
• Hayvan sahibi de yuva hazırlama, yiyecek sağlama vb şekilde etkilidir. 
• Tüm çevre şartlarının uygun olmasına, anne ve yavrularda herhangi bir hastalık belirtisi olmamasına rağmen annenin yavrulara yetersiz ilgi göstermesi içgüdü kaybından olabilir.